العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )
681
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )
مملوك چون از دنيا برود مال او به صاحبش مىرسد هر چند گوييم او مالك مىشود و مدبر و ام ولد و مكاتب مشروط و مطلق كه هيچ از آن آزاد نشده باشد مانند بنده خالص ارثشان به مولى مىرسد و معنى اين الفاظ در عتق گذشت . فصل چهارم در مخارج سهام چنان كه گفتيم شش فريضه در قرآن وارد است و گاه باشد در تركه يك ميت چند فريضه جمع شود و علامه ره قاعده كلى و اجمالى براى آن ذكر كرده تا در هنگام حاجت محاسب ماهر را سر مشقى باشد و آن دستور به كار برد . يكى از فرايض قرآن نصف است و هر گاه نصف تركه ميت را به كسى دهند آن را دو قسمت بايد كرد و گويند مخرج نصف ، دو است و اگر ثلث بايد به كسى داد مال را سه قسمت بايد كرد و گويند مخرج ثلث ، سه است و همچنين مخرج دو ثلث و مخرج ربع چهار است و سدس شش و ثمن هشت و اگر دو فريضه بايد از تركه بيرون آورد مثلا هم سدس و هم ربع بايد مال را دوازده قسمت كرد و اگر هم سدس و هم ثمن بايد داد بيست و چهار قسمت و گاه ميان اين